Friday, December 31, 2021

Mọi chuyện có thể thương lượng – trừ tình yêu

 Điểm bất thường

 

Bản thân cuốn “L’Anomalie” của nhà văn người Pháp, Hervé Le Tellier là một điểm bất thường: ông từng viết hơn 20 cuốn tiểu thuyết nhưng chưa có cuốn nào lọt vào danh sách bán chạy, mãi cho đến cuốn này. Xuất bản bằng tiếng Pháp vào giữa năm ngoái, “L’Anomalie” nhanh chóng bán được hơn 1 triệu cuốn – một kỷ lục chưa từng thấy tại Pháp trong mấy chục năm qua. Sách được trao giải Goncourt năm 2020 và tháng rồi đã được dịch sang tiếng Anh với tựa đề “The Anomaly”.

Điểm bất thường ở đây là chuyến bay Air France 006 từ Paris đến New York ngày 10 tháng 3 năm 2021 bị rơi vào vùng thời tiết xấu, máy bay chao đảo, có lúc rơi tự do nhưng cuối cùng cũng hạ cánh an toàn. Một trăm linh sáu ngày sau, cùng chuyến bay Air France 006 đó, cũng trên lộ trình Paris đến New York, cũng bay bằng máy bay Boeing 787, cũng hai viên phi công và 230 hành khách đến sợi tóc, lông chân không khác gì chuyến bay trước… lại rơi vào vùng thời tiết xấu, máy bay quăng quật một lúc, phát tín hiệu cấp cứu và sau đó hạ cánh. Thế là thế giới rơi vào tình huống kinh khủng: có mấy trăm bản sao những con người cụ thể đang song song tồn tại trên thế giới này; chỉ khác nhau ở hơn ba tháng ký ức một bên có một bên không.

“The Anomaly” không bắt đầu ngay bằng câu chuyện khoa học viễn tưởng như thế. Tác giả nhẩn nha mỗi chương viết về một nhân vật trên chuyến bay này: từ tay sát thủ chuyên thực hiện các hợp đồng giết mướn đến ông nhà văn thành công hơn trong nghề dịch sách; từ viên phi công sau khi hạ cánh phát hiện mình bị ung thư giai đoạn cuối đến anh chàng ca sĩ đồng tính người Nigeria… Điểm chung duy nhất của các nhân vật này là đi trên chuyến bay 006 định mệnh.

Xin bạn đọc thứ lỗi vì người viết đã tiết lộ một phần cốt truyện nhưng chỉ là một phần rất nhỏ - câu chuyện sau khi phát hiện chuyến bay 006 bỗng dưng tạo ra thêm một bản sao y chang mới là phần chính. Các nhân vật trên chuyến bay nghĩ gì khi biết có thêm một bản sao của chính mình đang tồn tại, hiện đang ăn ngủ chơi đùa với vợ con mình? Ghen tức, tranh giành hay đồng cảm, thú vị quan sát? Những người chung quanh sẽ phản ứng như thế nào, chọn ai là người thật, ai là bản sao? Bạn bè sẽ chơi với ai, e dè ai? Luật pháp sẽ thừa nhận người trên chuyến bay trước hay chuyến bay sau, ai có quyền sở hữu nhà, nhận tiền lương hay bị vào tù vì phạm tội?

Giả thử cuộc đời này là một không gian giả lập do con cháu chúng ta vài ngàn năm nữa dựng lên trong các hệ thống máy tính siêu mạnh của chúng, rất có thể chương trình bị một lỗi nhỏ, một chuyến bay bỗng dưng tách làm hai bản sao, hạ cánh cách nhau 106 ngày. Nếu vậy cách xử lý hay nhất là gì? Tiếp tục cho mấy trăm con người giống nhau đến tận các DNA va chạm nhau với đủ thứ rắc rối từ đạo đức đến luân lý đến luật lệ hay cứ “delete” bớt một bản sao như có người đề nghị với Tổng thống Mỹ sau khi hiểu sự tình?

Đến đây bạn đọc có thể hình dung ra sức hút của “The Anomaly”, mở đầu như một tiểu thuyết hình sự với một nhân vật giết thuê rồi chuyển sang truyện tình cảm khi miêu tả cuộc tình lãnh mạn. Sau khi để lộ ra đây có thể là một cuốn khoa học giả tưởng kiểu như phim “The Matrix” sách nhanh chóng chuyển qua dạng triết học với những câu hỏi không dễ trả lời. Như nhân vật nữ luật sư có thai trong thời gian ba tháng bản sao của cô chưa xuất hiện – đối diện với chọn lựa ai phải ra đi, người nữ luật sư tháng Sáu nhường cuộc sống có chồng, có sự nghiệp cho nữ luật sư tháng Ba vì cái thai mà cô không có. Như nhà văn tháng Ba sau chuyến bay bổng lên tay, viết một tác phẩm bán chạy cả triệu bản nhưng cuối cùng đi tìm cái chết không ai hiểu vì sao. Nhà văn tháng Sáu bỗng dưng nổi tiếng vì một tác phẩm đọc thì đúng là giọng điệu của mình như không phải do mình viết ra – nay có nhận không, có hưởng vinh quang đó không!

Có lẽ dân Pháp tìm đọc cuốn “L’Anomalie” bởi khung cảnh bị cách ly với bên ngoài trong suốt một thời gian dài chống dịch Covid-19, họ tìm thấy sự đồng cảm như thể đang sống trong một thế giới giả lập. Khó lòng tin được thực tế đường phố Paris đông đúc tấp nập nay vắng hoe không một bóng người. Chấp nhận giả thuyết giả lập còn dễ hơn chuyện thừa nhận phải làm việc từ nhà, con cái học trên các lớp ảo, gặp người thân qua màn hình máy tính, mọi việc ngưng đọng lại vì một con virus không ai tường mặt…

Có người bảo thế giới này đúng là giả lập; chứ làm sao giải thích được cho đến nay vẫn có người tin trái đất phẳng, có người tranh nhau mua các tác phẩm ảo giá cả triệu đô-la. Không giả lập sao được khi ông chủ Facebook Mark Zuckerberg chỉ vừa tuyên bố đổi tên công ty thành Meta để xây dựng một đa vũ trụ Metaverse, người ta bắt đầu tranh nhau mua bán địa ốc ảo, tài sản áo, kể cả giày Nike ảo để sau này đem ra xài trên thế giới Metaverse kia. Chỉ là do một tay lập trình nào đó 1.000 năm sau tinh nghịch chế ra chứ làm sao thiên hạ có thể tin vào những chuyện điên rồ thế kia.

Trả lời phỏng vấn của báo chí, nhà văn 64 tuổi nói: “Tôi ngạc nhiên vì sự thành công của cuốn sách, nhất là khi nó mang tính thử nghiệm, rất kỳ quái và hơi điên một chút”. Ông nói thêm: “Có lẽ đọc nó là phương cách trốn khỏi thực tế chăng”. Le Tellier cho biết ông bị cuốn hút vào ý tưởng bản sao con người: “Thật thú vị nếu về nhà tôi thấy một bản sao chính tôi đang ngồi chờ ở đấy. Tôi sẽ phản ứng như thế nào đây?” Thế là ông bỏ ra một năm để viết cuốn “Điểm bất thường”, thỉnh thoảng lại đem chính mình ra diễu nhại bằng một nhân vật nhà văn giống như ông.

Cách các nhà văn thường dùng khi viết tiểu thuyết là sáng tạo ra các nhân vật rồi đẩy nhân vật vào các hoàn cảnh có gút thắt để làm họ sống như thật. Ở đây Le Tellier làm ngược lại: dựng ra một bối cảnh kỳ dị trước rồi thả vào đó bảy tám nhân vật sẽ bị hoàn cảnh buộc phải có những ứng xử bất thường. Như khi được giải thích một trong những giả thuyết giải thích trường hợp kỳ lạ của chuyến bay 006, Tổng thống Mỹ giận dữ đáp: “Những gì ông miêu tả thật quái đản. Tôi không thể nào là một chú Super Mario (nhân vật trong trò chơi hái nấm) và chắc chắn tôi sẽ không đứng ra giải thích cho dân Mỹ rằng họ chỉ là những chương trình máy tính trong một thế giới ảo”.

Để chuyện thật, ảo chuyện giả lập sang một bên, cuốn tiểu thuyết buộc người đọc phải trả lời một câu hỏi như cách tác giả đặt vấn đề: “Rốt cuộc, câu hỏi mấu chốt cho mọi nhân vật, câu hỏi duy nhất là, tôi sẽ làm gì với tình yêu của tôi?”. Le Tellier nói với báo chí: “Tình yêu là điểm khi mọi nhân vật sẽ chao đảo, nơi họ mềm yếu và nơi họ phải quyết định. Với mọi thứ khác, họ có thể thương lượng. Tình yêu đi liền với sự chiếm hữu; khi một biến thành hai, mọi chuyện trở nên phức tạp”. Đúng là mọi chuyện có thể thương lượng – trừ tình yêu.

 

 

No comments:

Post a Comment

AI - hype and reality

  AI – cường điệu và thực tế Nguyễn Vạn Phú Bạn đôi lúc có cảm giác hơi hơi mặc cảm vì chung quanh đọc đâu cũng thấy bàn về AI (trí tuệ ...